اين روزها مصادف با سالگرد شهادت استاد شهيد مرتضي مطهري است که بي‌ترديد از ماندگارترين چهره‌هاي ديني و ملي در تاريخ کشور ما خواهد بود. مطهري را به عنوان يک روحاني و اسلام‌شناس برجسته، به عنوان يک فيلسوف و متفکر ژرف‌انديش، به عنوان يک استاد و نويسنده نمونه و به عنوان‌هاي ديگري از اين قبيل شناخته‌ايم

اين روزها مصادف با سالگرد شهادت استاد شهيد مرتضي مطهري است که بي‌ترديد از ماندگارترين چهره‌هاي ديني و ملي در تاريخ کشور ما خواهد بود. مطهري را به عنوان يک روحاني و اسلام‌شناس برجسته، به عنوان يک فيلسوف و متفکر ژرف‌انديش، به عنوان يک استاد و نويسنده نمونه و به عنوان‌هاي ديگري از اين قبيل شناخته‌ايم؛ اما شناخت او به عنوان يک مصلح اجتماعي نياز مغفولي است که به دو دليل ضرورت مضاعفي يافته است؛ نخست آنکه مطهري از معدود متفکراني است که مورد قبول و اقبال قشرهاي متفاوت اجتماعي و طيف‌هاي گوناگون فکري است و نظر صائب، نيت ‌خالص و قدرت نظريه‌ پردازي‌ او را همگان پذيرفته و تحسين کرده‌اند. ديگر آنکه با گذشت سه دهه از تجربه برپايي نظام سياسي بر مبناي تفکر ديني، نياز به بازانديشي در گذشته براي حرکتي پرشتاب‌تر و صحيح‌تر در آينده جاي ترديد ندارد. «پيشرفت وعدالت» که شعار دهه آينده ما است، جز بر بستر آموزه هاي ناب و اطمينان بخش تحقق نخواهد يافت.

نگاهي به آثار و کارنامه عمر پر برکت اين شهيد بزرگ نشان مي‌دهد که مي‌توان او را به عنوان يک مصلح اجتماعي که اتفاقاً از خاستگاه دين به همه چيز نگريسته است، مورد مطالعه قرار داد و از آثار مکتوب و شفاهي و از آن مهم‌تر سيره عملي و رفتار اجتماعي او الگوي مطمئني براي خودساخت.

اصولاً اگر بخواهيم رمز برجستگي و راز ماندگاري شهيد مطهري را در يک چيز خلاصه کنيم، بدون شک بايد زمان‌شناسي و داشتن درد اصلاح جامعه را در صدر ويژگي‌هاي شخصيت آن بزرگوار قرار دهيم. عالم ديني هنگامي مي‌تواند به رسالت خود عمل کند که از اين ويژگي محروم نباشد؛ وگرنه در پيچ‌ و خم زندگي روزگار و بر اثر گرد و غبار فتنه و شبهه راه‌ گم مي‌کند و اگر دانش او خسارت بار نباشد، سودي هم نخواهد داشت. امام صادق عليه‌السلام مي‌فرمايد عالم به زمانه است که مورد هجوم اشتباهات قرار نمي‌گيرد و ما مصداق هاي مفهوم مخالف اين گفته حکيمانه را کم نديده ايم.

اگر تاريخ زندگي مطهري و سرنوشت او را با همراهان و همپايه‌هاي علمي او مقايسه کنيم به روشني صدق اين گفته پيشواي ششم را مشاهده مي‌کنيم. آنان که نه تنها خود را در علم رسمي کمتر از مطهري نمي‌دانستند که در ظاهر بروز و ظهور بيشتري هم داشتند، نتوانستند در نهايت دردي از مردم خود درمان کنند؛ اگر نگوييم خود دردي ديگر شدند افزون بر انبوه دردهاي جامعه؛ چرا که بالاخره راه‌گم کردند و ديگران را نيز گمراه. عالم بايد حاضر در زمانه باشد و اصولاً مفهوم اجتهاد همين است و علت تقليد از مجتهد زنده نيز همين. مطهري مي‌گويد: «شرط زنده بودن مرجع تقليد براي آن است که بتواند درد روزگار خود را بشناسد و با استفاده از دانش خويش درماني متناسب براي مردم خود بيابد؛ وگرنه شيخ‌انصاري (مثلاً) اعلم از همه عالمان است. چرا از او تقليد نکنيم؟!»

مطهري خود چنين بود و مانند طبيبي حاذق به دنبال شناخت درد و يافتن درمان جامعه بود. ايشان در همان حال که به شدت نسبت به اصول و ارزش‌هاي ديني پاي‌بند بود، با نگاهي ژرف و بياني شيوا مهم‌ترين مشکلات و معضلات زمانه را چاره‌يابي مي‌کرد و همين است رمز‌ماندگاري و راز موفقيت او در ميان همه کساني که خاستگاهي چون او داشتند.

مطهري مصداق نوآوري دانش ديني و شکوفايي استعداد ايراني بود و هنوز هم که چند دهه پر نشيب و فراز از چاره‌انديشي‌هاي او مي‌گذرد، مي‌توان داروي دردهاي اجتماع را از ميان آثار او جست‌وجو کرد. در ميان همه دردها و به عنوان يک نمونه که اتفاقاً امروزه در خور توجه بيشتر است بايد به چيزي اشاره کرد که از نظر وي «خوي قديمي و بيماري نوظهور ما ايراني‌ها» است؛ به گفته او«خوي قديمي ما مداحي و ستايش‌گري و تملق است (و) بيماري جديد ما که علامت روشنفکري به شمار مي‌رود لکه‌دار کردن و لجن مال کردن افراد است (که) به غلط نامش را انتقاد گذاشته‌ايم.»

ايشان که بي‌ترديد در آزاد‌انديشي و آزادي‌خواهي مثال‌زدني هستند، وجود فضاي نقد را لازمه شکوفايي استعدادها، درمان کژي‌ها و اعتلاي ملت‌ها مي‌دانند و تصريح مي‌کنند که «تجربه هم ثابت کرده است که پيشرفت اسلام و تعاليم آن نيز هميشه در زمان‌هايي بوده است که آزادي رواج بيشتري داشته است.»
در عين حال ممکن است دو گروه اين داروي شفابخش را به سم مهلک تبديل کنند؛ يکي مداحان و متملق‌هايي که براي بهره‌مندي بيشتر از قدرت و ثروت، ذهن و دل آنان را گمراه و مغرور مي‌کنند و ديگري هتاکان و حاسداني که براي فرونشاندن بغض‌هاي فرو خفته و به اسم نقد پرده‌دري مي‌کنند و البته نتيجه کار هر دو يکي است؛ انسداد باب گفتگو و رشد!

براي همين است که به عقيده مطهري «در عين آنکه آن خوي قديم و اين بيماري جديد به ظاهر معکوس يکديگر مي‌باشند، از يک اصل و يک ريشه سرچشمه مي‌گيرند و آن گزافه‌گويي و هوايي سخن گفتن و مصلحت اجتماع را در نظر نگرفتن است.»

اين دو گروه هر دو مانع شناخت دردها و حل مشکلات جامعه هستند و البته مطهري براي رفع اين مانع هم راه‌حل‌هايي دارد که از جمله در کتاب شريف سيري در نهج‌البلاغه مي ‌توان به آن دست يافت. سلام خدا بر او و بر همه شهيدان باد.