تاریخ انتشار: سه شنبه ۰۲ شهریور ۹۵ ساعت ۱۰:۳۶
اشتراک

هفته دولت مبارک

اندرزنامه مهم امام صادق (ع) به کارگزاران دولت

امروز، دوم شهریور ماه مصادف با آغاز هفته دولت است؛ هفته ای که به مناسبت سالگرد شهادت دو سیاستمدار انقلابی، خوشنام و ماندگار در تاریخ ایران، رجایی و باهنر، این نام را به خود گرفته است.

ضمن تبریک صمیمانه این هفته به یکایک دولتمردان پیشین و کنونی نظام اسلامی، توصیه نامه ای از امام صادق (ع) را به آنان اهدا می نماییم؛ چرا که پيامبر خدا (ص) فرمود: « بهترين هديه اى كه مسلمانى به برادر خود می دهد، سخن حكيمانه اى است كه خداوند متعال به واسطه آن بر هدايت او بيفزايد يا وى را از هلاكت و تباهى نگه دارد.»

پذیرش مسئولیت اداره جامعه در بینش اسلامی، قبول امانت سنگین و دشواری است که ادای آن نیازمند لطف تام الهی، مراقبت دائم شخصی و نظارت و اندرز همگان، بویژه رهبران دینی و معنوی است. به همین جهت است که در منظومه روایات شیعی به موارد متعدد، کوتاه یا مفصل، برمی خوریم که امامان معصوم علیهم السلام به راهنمایی کارگزاران پرداخته اند.

در مواردی نیز، این خود کارگزاران مسئولیت شناس و خداترس بوده اند که ملتمسانه از آنان تقاضای اندرز کرده وپاسخ گرفته اند. اندرزنامه پیامبر خدا (ص) به معاذبن جبل یا عهدنامه امیرمومنان (ع) خطاب به مالک اشتر نمونه های شناخته شده از این نوع سیاست نامه های اسلامی و شیعی است.

 

اندرزنامه های حدیثی برای کارگزاران

اما نمونه های بسیار دیگری هم وجود دارد که متاسفانه مورد توجه و تحقیق لازم صورت نگرفته است. گردآوری این نوع متون روایی از جمله کارهای پژوهشی بایسته است که می تواند باب نوینی از شیوه سیاست ورزی و سبک مدیریت انسانی را به روی بشریت بگشاید.

یکی از زیباترین، و در عین حال مهجورترین این نمونه ها، نامه مفصلی است که امام صادق (ع) خطاب به «عبدالله نجاشی»، به عنوان راهنمای عمل یک مقام سیاسی اجتماعی در تراز اسلام نگاشته است. وی با اینکه از طرف خلفای عباسی فرمانروای اهواز بود، ولی از دوستان و شیعیان امام صادق علیه السلام به شمار می آمد و به دنبال کسب رهنمودهای عملی از ایشان بود.

شهيد ثانى از عبد الله بن سليمان نوفلى نقل مي كند كه گفت: خدمت حضرت صادق (ع) بودم كه غلام عبد الله نجاشى وارد شد و سلام كرد و نامه عبد الله را تقديم نمود. امام نامه را گشود و قرائت كرد.

ابتداى نامه چنين بود: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ. خدا عمر آقايم را طولانى كند و مرا از هر ناراحتى فداى ايشان كند و هرگز گرفتارى و ناراحتى مولايم را نبينم. خدا مي تواند چنين كند و عهده‏دار همين كار است. سرور و مولايم، من گرفتار فرماندارى اهواز شده‏ام اگر صلاح بدانيد مرز و حدودى را برای من معين فرمایيد، و راه و روشى را تعيين كنيد كه موجب تقرب به خداى عزيز و پيامبر اكرم (ص) شود، و بطور خلاصه تبیین فرمایید که چه باید بکنم، در چه راه بذل و بخشش كنم و خرج کردن در چه چيزها بيهوده است‏، زكات را چگونه جدا كنم و به كه بپردازم، با چه اشخاصى انس بگيرم و به كه دلخوش كنم و اطمينان داشته باشم و پناه برم در كارهاى سرّى خود.

اميدوارم خداوند با راهنمایى و ارشاد شما مرا نجات بخشد. تو حجت خدا بر مردم و امين او در دنيا هستى پيوسته مشمول نعمت خدایى.»

 

اندرزنامه ای کم نظیر؛ اما مغفول

امام ششم (ع) در پاسخ به این تقاضا اندرزنامه مفصلی خطاب به نجاشی نوشته اند که در برخی منابع حدیثی، از جمله در « بحارالأنوار، ج ۷۲، از صفحه ۳۶۱ تا صفحه ۳۶۶» نقل گردیده است؛ پاسخی که عبداللّه‏ بن سليمان، یعنی راوی اصلی این ماجرا، مى‏ گويد: «زمانى كه دست خطّ حضرت، به نجاشى رسيد و به مطالعه آن مشرّف گرديد، گفت: به خدا قسم، كسى به اين مكتوب عمل نمى ‏كند؛ مگر اينكه نجات مى‏يابد. پس عبداللّه،‏ در تمامى ايّام حياتش به آن عمل مى ‏كرد.»

چنانکه گفته شد حتی ترجمه روان و مناسبی از این نامه در دسترس عموم مردم و صاحبان مناصب سیاسی و اجتماعی نیست؛ چه رسد به شرح و تفسیر، و آیین نامه های اجرایی مبتنی بر آن.

با این امید که نوشتار کنونی بهانه ای برای روآوری بیشتر به این سند مهم، موثر و کاربردی گردد، تنها به نقل ترجمه قسمت اندکی از ابتدای آن بسنده می شود.

 

تبریک و تسلیت امام برای پذیرش منصب!

طبق گزارش شهید ثانی و علامه مجلسی، امام صادق (ع) در جواب درخواست والی اهواز، ابتدا به تعبیر امروزین انتصاب او به این منصب را تبریک و تسلیت گفت!، و مراتب بیم و امید خویش از پذیرش این مسئولیت را چنین توضیح داد:

«… گفتى که گرفتار فرماندارى اهواز شده‏اى!  من خوشحال شدم از اين شغل و منصبى كه گرفته‏اى، و با خود گفتم که شايد خداوند بوسيله تو گرفتارى را نجات و بيمناكى را از دوستان آل محمد (ص) فريادرسى كند و خوار و گرفتار آنها بوسيله تو عزيز شوند و برهنگان از اين گروه پوشيده گردند و ناتوانان آنها قوى شوند و آتش خشم مخالفان بوسيله تو از آنها برطرف گردد.

اما آنچه موجب اندوه من از منصب تو شد، آن است كه كمترين چيزى كه مرا مي ترساند كوتاهى تو (حتی) نسبت به يكى از دوستان ما است؛ كه در اين صورت ديگر بوى بهشت را استشمام نمی كنى.

من بطور خلاصه آنچه درخواست كرده‏اى مى‏نويسم كه اگر به آن عمل كنى و مخالفت ننمایى، اميد سلامتى را برايت دارم.»

 

نخستین توصیه؛ خدمت به مردم

سپس امام صادق (ع) شروع به ارائه دستورالعمل های زیادی در مهمترین حوزه های اجرایی فرمود که با توصیه به خدمت هرچه بیشتر به مردم آغاز می شود.

حضرت به نجاشی نوشت:« بنده‏ خدا! پدرم از آباء گرام خود از على بن ابى طالب (ع) از پيامبر اكرم (ص) نقل كرد كه فرمود: هر كس برادر مؤمنش با او مشورت كند و او خيرخواهى واقعى ننمايد، خداوند بينش او را     مي گيرد.

بدان! من راهى را به تو ارائه مي دهم كه اگر عمل كنى از آنچه بيمناكى نجات خواهى يافت.

بدان! نجات تو و آسايشت در جلوگيرى از خونريزى و آزار اولياى خدا و محبت و مدارا با مردم و توقف در تصميم‏گيرى‏هاى عجولانه و حسن معاشرت به همراه ملايمت، بدون ضعف و نشان دادن صلابت، ولى بدون ستمگرى است؛ و مدارا كردن با دوستت و هر كه از طرف او پيش تو مى‏آيد.

سعى كن امور مردم را اصلاح نمایى؛ از این طریق که در راه حق و واقعيت و عدالت با آنها موافقت كنى؛ ان شاء الله.»

 … و سپس راجع به اطرافیان و مشاوران!

اما جالب است که ششمین پیشوای ما، پس از توصیه به خدمت رسانی به مردم که نخستین وظیفه یک کارگزار واقعی و متدین است، بلافاصله نسبت به اطرافیان، مشاوران، متملقان و منتقدان  هشدار و انذار می دهد؛ و همین نشانه ای کافی است برای درک اهمیت این نکته!

گویی نهضت خدمت رسانی به مردم آفتی بزرگ تر از این ندارد و لذا فرمود:« بپرهيز از گوش دادن به حرف سخن‏چين‏ها!  مبادا به تو نزديك شوند. خدا تو را در يك روز و يك شب نبيند كه از آنها سخن و مطلبى را بپذيرى كهدر این صورت خدا آبرويت را مى‏برد و اسرارت را فاش مي كند.»

امام (ع) سپس نجاشی را از انس با آنان که ایمان درستی ندارند، نهی کرد و در نقطه مقابل فرمود:« باید با کسانی انس بگیری و به آنان دلخوش باشی و در كارهاى خود به آنان پناهنده شوى که آزمايش شده، بينا، امين و همراه تو در دين باشند.

ياران خود را بشناس و دوست و دشمن خويش را آزمايش كن. اگر از آنها صلاحيت ديدى مي توانى با آنها معاشرت نمایی و …»

خداوند بزرگ همه ما را به مطالعه، تدبر و عمل به این اندرزنامه موفق فرماید.


دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*

اخبار