به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات

اصل آزادی اطلاعات و آثار آن در حقوق بین الملل

سوم ماه مه روز جهانی آزادی مطبوعات است. آرمان نیکویی که هرساله به صورت های مختلف گرامی داشته می شود. «مطبوعات»، در اینجا تنها به عنوان نمادی از قدیمی ترین، و البته موثرترین رسانه های جمعی مورد نظر است، و با ظهور رسانه های جدید، بی شک آزادی مطبوعات دیگر خصوصیتی ندارد و باید از آزادی همه انواع رسانه، و به تعبیری دیگر از «آزادی اطلاعات» سخن گفت؛ بدون اینکه ابزار انتقال آن کدامیک از رسانه های قدیمی یا جدید باشند.

مبانی دینی و حقوقی نظارت بر نشر کتاب

رابطه آزادی بیان و نظارت بر نشر

قانونمندی ملازم با نظارت است. نمی توان درهمان حال که بر رعایت ضوابط و مقررات پافشاری می شود، منکر نظارت شد. این قاعده روشن عقلایی است که باعث می شود، بخشی از حقوق کتاب هم به تعیین سازوکار و نحوه نظارت بر نشر آن اختصاص یابد. در گذشته بخش هایی از مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه شماره660 مورخ 24/1/89 تحت عنوان «اهداف، سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب» مورد نقد و بررسی قرار گرفت؛ مصوبه ای که تلاش می کند تا خلا قانونی در این حوزه را پر کند. موضوع این مقاله، ساز و کار نظارت بر نشر کتاب در این مصوبه است.

نگاهی به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره کتاب

اهداف، سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب

طبق ذیل اصل بیست و چهارم قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی موظف است تا موارد اخلال به مبانی اسلام یا حقوق عمومی را در قالب قانون مشخص کرده وبه تصویب برساند و در نتیجه انتشار مطالبی غیر از آنها آزاد تلقی شود. مجلس به این وظیفه در حوزه مطبوعات عمل کرده است و، به ویژه در ماده شش قانون مطبوعات، موارد فوق را احصاء نموده است. اما به دلیل تعریف انحصاری از «مطبوعات» درماده اول همان قانون نمی توان مفاد مورد نظر را به سایر حوزه ها، و از جمله حوزه کتاب، تعمیم داد. پس چه باید کرد؟

نگاهی حقوقی به تاریخ کتاب در اسلام و غرب

منزلت و جایگاه کتاب

تالیف و نشر کتاب یکی از حقوق اساسی انسانها است که از جمله در ماده نوزده اعلامیه جهانی حقوق بشر مورد تاکید قرار گرفته است. شاید به نظر برسد که در دنیای امروز نیازی نیست تا درباره اهمیت و سودمندی های کتاب گفتگو شود و مناسب باشد تا بر قوانین و مقررات حاکم بر آن متمرکز شود؛ اما داستان پرفراز و نشیب کتاب شنیدنی است. این سرگذشت می تواند به فهم درست وظیفه ما در این روزگار و درک چرایی بایدها و نباید های این حوزه کمک کند. در شماره بعد نیز به مروری بر مقررات کنونی در حوزه کتاب پرداخته خواهد شد..

بازخوانی سندی مهم، اما مغفول درحوزه حقوق مطبوعات ورسانه ها

سیاست های نظام در حوزه مطبوعات

علاوه برقانون مطبوعات، اسناد ومصوبات دیگری هم درحوزه مطبوعات وجود دارد که گاه می تواند مهم وتاثیرگذار باشد. یکی از مهم ترین اینگونه موارد مصوبه ای از«شورای عالی انقلاب فرهنگی» است که می تواند راهنمای خوبی برای تفسیر وعمل به قانون باشد ومتاسفانه به رغم غنای محتوا مغفول واقع شده است. نوشتارحاضر درحقیقت درپی احیا وبازخوانی این مصوبه است که تحت عنوان « سیاست های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در حوزه مطبوعات » به تصویب شورای یادشده رسیده است.

اختراعات و فن آوری‌های نوین، نیازمند تحولات حقوقی است

پیدایش چاپ و توسعه حقوق ارتباطات

هدف حقوق تنظیم روابط اجتماعی شهروندان و پاسخ به نیازها و پدیده های نوپیدا است. از سوی دیگر پیدایش هر فناوری جدید، کم یا زیاد، موجب تغییر در روابط شهروندان و ظهور مشکلات نوین است. پس حقوق (و چهره رسمی آن؛ قانون) باید به تناسب آن رشد و دگرگونی یابد. در این میان شاید بتوان گفت صنعت چاپ بیشترین تاثیر را در توسعه و تکامل حقوق داشته است. حقوق مالکیت های معنوی (کپی رایت) و آزادی های مطبوعاتی از مهم ترین این آثار است. نوشتار حاضر با بررسی مختصر این واقعیت به دنبال طرح نوع جدیدی از رابطه تکنولوژی و حقوق است.

حقوق دنیای مجازی

رسانه‌های دیجیتال قابل حذف نیستند، قانون می‌خواهند

سال گذشته در چنین روزهایی، دکتر محسن اسماعیلی، عضو حقوقدان شورای نگهبان و استاد حقوق بین الملل ارتباطات در نشست بررسی جایگاه رسانه‌های دیجیتال در نظام جامع رسانه ای کشور در سومین نمایشگاه بین‌المللی رسانه‌های دیجیتال که در محل مصلای تهران برگزار شده بود، شرکت کرد و به تشریح اهمیت و جایگاه رسانه‌های دیجیتال و نحوه قانونمند کردن آن پرداخت. در روزهایی که چهارمین نمایشگاه مذکور برگزار می شود، متن خلاصه و منقح آن سخنرانی برای اولین بار منتشر می گردد.

فرهنگ و نقش خط و زبان در آن

فرهنگ هر ملت شناسنامه و هویت آن ملت به شمار می‌رود و به سان روح برای بدن است که بدون آن حیات و رشد معنی ندارد. مجموعه اعتقاد‌ها و رفتارهای مشترک افراد جامعه که از نسلی به نسل بعد منتقل می‌شود نمایانگر جایگاه و ارزش تاریخی آن ملت است.

خط و زبان رسانه‌ها از دیدگاه حقوقی

زبان و خطی که در انواع رسانه‌ها (دیداری، شنیداری و نوشتاری) مورد استفاده قرار می‌گیرد، به دو دلیل مورد توجه سیاستگزاران ارتباطی و قانونگذاران قرار گرفته است؛ یکی به دلیل نقش خط و زبان در فرهنگ و هویت ملی و دیگری به دلیل تاثیر عمیق و همه جانبه‌ی رسانه‌ها در ترویج یا تضعیف زبان‌ها و خط‌ها.

تحلیل علمی و حقوقی

تعامل دین و رسانه

دیدگاه متقابل و تاثیر دو سویه دین و رسانه نسبت به یکدیگر از جمله موضوعاتی است که از دیدگاههای گوناگون مورد توجه و بررسی قرارگرفته است . از نظر دانشمندان علوم ارتباطات و دیگران پرسش اساسی این است که آیا اصولاًٌٌُُ رسانه که از ابزار نوپیدا و موضوعات مستحدثه است در قلمرو احکام دین قرار می گیرد؟