نیمه ماه مبارک رمضان، سالروز میلاد پرشکوه دومین پیشواى شیعیان، حضرت امام حسن مجتبى علیه‏السلام است. درباره شخصیت ممتاز و صفات نیکوى این رهبر بزرگ آسمانى بسیار گفته و نوشته‏ اند و البته همه آنها تنها مشتى است که احتمالا بتواند نمونه‏ اى از خروارها فضائل فرزند نخست على و فاطمه(علیهم‏السلام) باشد.
با این حال یکى از درس آموزترین ابعاد زندگى پرفراز و نشیب زندگى آن حضرت، یعنى جنبه سیاسى اجتماعى تاریخ زندگى ایشان، هنوز هم مغفول مانده و به‏گونه شایسته و بایسته مورد تحلیل و عبرت خواهى قرار نگرفته است.

ویژگى کم نظیر این زمینه از زندگى امام حسن مجتبى علیه‏السلام را مى‏توان ناشى از شرایط خاص زمان و شیوه‏هاى جدید دشمنان او و حکومت دینى دانست. ایشان جانشین پدر بزرگوارى بودند که پس از گذران حدود پنج سال خلافت پرآشوب و بعد از ترور تبلیغاتى به شهادت رسیده و اینک در جوار رحمت‏الهى آرمیده بود. فتنه‏هاى بى‏شمار قاسطین، ناکثین و مارقین چنان غبار شک و تردید را در فضاى جامعه پراکنده بود که جز تعداد اندک شمارى بصیرت لازم براى تمیز حق از باطل را نداشتند.از سوى دیگر دشمن حیله‏گر نیز با تغییر شیوه، توانسته بود براندازى حکومت علوى را از طریق تهاجم فرهنگى و تبلیغاتى دنبال کند. این تغییر تاکتیک و روى آوردن به شگردهاى جدید فریب افکار عمومى در کنار آنچه درباره تیرگى فضاى جامعه گفته شد، موجب دشوارى‏هاى وصف‏ناپذیرى براى امام دوم در راه ایفاى مسوولیت الهى خود شد؛ دشوارى‏هایى که گرفتار آمدن توده مردم در دامهاى تبلیغاتى معاویه و یاران او و هم شمار اندک دلهاى مومن و تیزبین و مطیع را باید در رأس آن قلمداد کرد.

بدیهى است در چنین شرایط سختى، مسوولیت خطیر و تاریخى اینگونه یاران که آنان را «خواص» نامیده‏اند، به مراتب دشوار و سنگین‏تر است. اما کم توجهى برخى از آنان و کم کارى برخى دیگر موجب شد که تلخ‏ترین خاطره‏هاى ما اختصاص به همان سالها یابد. نداشتن تحلیل درست و پویا و غفلت از دشمنى‏هاى دشمنان فریبکار آنان را به سرعت از «حق» جدا کرد و «فرزند على» را در میدان مبارزه، تنها و غریب به استقبال شهادت فرستاد؛ شهادتى که با حادثه کربلا تکمیل شد و نتیجه آن قرار گرفتن سکان حکومت در دست فاسدترین عناصر منافق گشت. مطالعه دقیق این برهه از تاریخ اسلام به همین جهت بسیار عبرت‏آموز و مورد تاکید است.

شرایط جدید انقلاب اسلامى در دنیاى معاصر، گسترش حیرت‏آور وسایل ارتباط جمعى و تحول شگفت ترفندهاى رسانه‏اى آن ضرورت را در این زمان جدى‏تر کرده و به همین دلیل باید از مناسبت میلاد «کریم اهل بیت» براى هشدارى مجدد بهره جست؛ خواص رسالتى دیگر بر دوش دارند که براى انجام آن نگاهى دوباره به زندگى امام حسن مجتبى(ع) و قرار گرفتن آن در محور گفتگوها و آموزش عمومى اقدامى اجتناب‏ناپذیر است.