کلیات علوم قرآن

آنچه اینک به عنوان مقدمه ای بر« آشنایی با علوم قرآن» دربرابر شماست هیچ گاه به قصد نشر فراهم نیامده بود. نیازی به تکرار این حقیقت نیست که گام نهادن در وادی این کتاب مقدس و نگارش در زمینه علوم وابسته به آن محتاج صلاحیتهای علمی و عملی بسیاری است که نگارنده این اوراق تنها به آرزوی دستیابی به آنها دل خوش داشته است.

اما توفیق تدریس چندین باره موضوع علوم قرآن در برخی مراکز دانشگاهی و نیز مدرسه عالی شهید مطهری(قدس الله نفسه الزکیه)، این اصرار دانشجویان و طلاب گرامی را باوراند که با وجود تحقیقات بس گران سنگی که از دیرباز تا کنون در این زمینه صورت گرفته وغالباّ چهره نشر نیز بخود گرفته اند، متاُسفانه متنی پارسی که بتواند در حال اختصار و گزیده گویی(که در خور حجمی برای یک نیمسال تحصیلی نیز باشد)جامع امّهات مباحث قرآنی بوده، راهنما و راهگشای ورود به این بحر عمیق گردد،در دسترس نیست.

به همین جهت تکمیل شتابزده‌‌ْ آنچه به عنوان یادداشت و طرح درس تهیه می شد بی مناسبت دیده نشد. نوشتار حاضر نتیجه این تلاش است که با انگیزه های یاد شده گرد آمده است وگرنه چنانکه گفتیم ساحت قدس و ملکوتی کلام الهی بلند مرتبه تر از آن است که فهم قاصر امثال نگارنده مدّعی نویابی و تازه گویی قابل ذکری در مورد آن باشد((والله من وراء القصد)).

بهر حال کوشش شده است تا با مراجعه به آخرین یافته های پژوهشهای قرآنی و ارجاعات متعدد به منابع مهمتری که دستیابی آسانتر به آنها نیز ممکن باشد مجموعه ای شکل یابد که نیاز علاقه مندان را برآورده سازد.بنابراین پاورقی ها را باید به دیده مراجع قابل مطالعه ای دانست که گاه متفاوت با آنچه منتخب این نوشتار بوده است در زمینه مورد بحث سخن می گویند.البته در این ارجاعات به انگیزه اختصار و جلو گیری از تکرار خسته کننده، از شیوه مرسوم نگارش پیروی نشده و تنها در اولین ارجاع به ذکر تمامی مشخصات منبع پرداخته ایم چنانکه بر خلاف معمول از ترجمه برخی عبارات عربی خودداری شده است.

رعایت حقوق ((سابقون))و یاد نامشان انگیزه دیگر ذکر پاورقی ها بوده و از همین رو، سعی شده تا آنجا که ممکن است از عبارات و متون آنان استفاده برده و حتی آنچه را که خود نیز یافته و یا با بیان بهتری می توان ارائه داد از زبان پاک انان نقل نمائیم.تا آنچه از دل بر آمده، به فضل پروردگار بر دلها نشیند.

با اینهمه معلوم است که این مختصر،پیراسته از نقص و خطا نیست و عنایت و توجه خوانندگان عزیز می تواند راه کمال را برای آن هموارتر سازد.از مبدأ وحی و دست قدرتمند خداوند متعال خاشعانه یاری جسته و از نعمتها و الطاف کریمانه اش سپاسگذاری می نمائیم.

((ربنا تقبل منا انک انت السمیع العلیم))
دکتر محسن اسماعیلی