شنبه نهم اسفند ماه 1393 نشست تخصصی انجمن علمی دانشجویان رشته روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی با موضوع «خودشناسی در اسلام» برگزار شد. خلاصه سخنرانی  دکتر محسن اسماعیلی در این نشست به شرح زیر است:
از نظر اسلام، خودشناسی برترین و سودمندترین کاری است که انسان باید انجام دهد؛ معلم بزرگ بشریت، امیر مومنان، علی علیه السلام فرموده اند: أفضَلُ المَعرِفَةِ مَعرِفَةُ الإنسانِ نَفسَهُ. آن علمی که هم ارزش دارد و هم فایده، و بلکه باارزش ترین و با فایده ترین علم است، علم به خود است. این دانشی است که اگر انسان به دست نیاورد، هیچ دانش دیگری برای او فایده نخواهد داشت، و اگر موفق به تحصیل آن گردد به پیروزی نهایی دست یافته است.کسى که موفق به خود شناسى شود، به بزرگترین پیروزى دست یافته است.
بنابراین باید به بزرگانی مثل مولوی حق داد که شب و روز خود را برای شناخت خود صرف کنند، و در « دیوان شمس» اعتراف کنند که:
روز ها فکر من اینست و همه شب سخنم
که چرا غافل از احوال دل خویشتنم
از کجا آمده ام آمدنم بهر چه بود؟
به کجا می روم آخر ننمایی وطنم
برای خودشناسی، نخستین گام آن است که بدانیم «خود»ی در کار است. تا انسان نداند که «خود»ی دارد؛ و این «خود» و ارزش و هدف آن را نشناسد، راهی به سوی خوشبختی نمی‌یابد؛ و به همین جهت است که تمرکز اصلی آموزه‌های کتاب و سنت، برای هدایت و کمال انسان، آگاه کردن او به «خود» او است!
پس از آنکه انسان دریافت که حقیقت وجودش همان «خود»یت او است؛ و فهمید که بدن و لذات جسم اصالتی ندارند، نوبت درک جایگاه و ارزش این «خود» است. یعنی اینکه باور کند، این «خود»، تمام سرمایه ما برای سعادت است و نباید از کف داده شود. انسان باید بداند که نفسی جاودانه دارد. ازلی نیست، اما ابدی است. با «خود»ش هرچه کند، کرده است، و دیگر تا خدا خدا است، او هم هست و نتیجه کرده خود با خودش را می بیند. لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى، وَأَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُرَى.
اگر انسان دو گام پیشین را بردارد، خواه ناخواه گام سوم را برخواهد داشت. صیانت از کرامت نفس و اقدام بی‌وقفه برای رشد آن همان گام سوم است که در ادبیات دینی، «تهذیب نفس» و یا «تزکیه نفس» نامیده می‌شود. کیست که دارایی خود را بشناسد، و بداند که تنها سرمایه سعادت او همین دارایی است، و اگر آن را از دست بدهد برای ابد گرفتار و نگون بخت است، اما در حفظ آن کوتاهی کند.
امام على علیه السلام می فرماید:
همانا نَفْس گوهرى گران بها است، هر که آن را نگه داشت بلند مرتبه اش گردانید و هرکه از آن نگهدارى نکرد پست و خوارش ساخت.
در صورتی که انسان خود و ارزش خود را بشناسد، دیگر برای هیچ چیز به اندازه خود ارزش قائل نخواهد شد.دنیا و دنی داران در چشم او کوچک و ناتوان خواهند بود و سر در برابر آنان خَم نخواهد کرد. ذلت و چاپلوسی ثمره نشناختن قدر خویشتن است؛ وگرنه به فرموده امام علی علیه السلام:
هر که کرامت نفْس داشته باشد، دنیا در چشمش خُرد و ناچیز آید.
و فرمود:
هر که براى خود احترام قائل باشد خواهش هاى نفسانیش در نظرش بى ارزش باشد.